همیشه این تصور وجود دارد که برای داشتن یک شغل خوب، اولین قدم گرفتن مدرک دانشگاهی است. بسیاری از افراد سالها درس میخوانند تا مدرکی به دست بیاورند که قرار است مسیر ورودشان به بازار کار را هموار کند. با این حال، بعد از پایان تحصیل برای بعضیها یک سؤال جدی شکل میگیرد: اگر مدرک دارم، چرا هنوز برای پیدا کردن یک شغل مناسب با مشکل مواجه هستم؟
پاسخ را میتوان تا حد زیادی در تفاوت میان مدرک و توانایی انجام کار پیدا کرد. مدرک میتواند نشاندهنده گذراندن یک دوره تحصیلی باشد، اما در بسیاری از مشاغل، کارفرما یا مشتری در نهایت میخواهد بداند فرد چه کاری بلد است و تا چه اندازه میتواند آن را درست انجام دهد. این موضوع در حرفههای مهارتمحور، از جمله بسیاری از تخصصهای حوزه زیبایی، اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ حوزهای که مجموعههایی مانند سمیرا افشار نیز روی آموزش مهارتهای تخصصی آن تمرکز دارند.
به همین دلیل، در کنار تحصیلات دانشگاهی، مهارتآموزی به یکی از مسیرهای مهم ورود به بازار کار تبدیل شده است.
مدرک چه چیزی را نشان میدهد؟
مدرک دانشگاهی معمولاً نشان میدهد که فرد یک مسیر آموزشی مشخص را طی کرده و مجموعهای از دروس و مطالب مرتبط را پشت سر گذاشته است.
این موضوع در بسیاری از حرفهها اهمیت زیادی دارد و نمیتوان نقش تحصیلات تخصصی را نادیده گرفت. اما مدرک بهتنهایی همیشه مشخص نمیکند که فرد در محیط واقعی کار چقدر توانمند است.
ممکن است دو نفر مدرک مشابهی داشته باشند، اما یکی از آنها به دلیل تجربه، تمرین و توانایی اجرایی، آمادگی بیشتری برای شروع کار داشته باشد.
در اینجا تفاوت میان «تحصیل کردن» و «آماده بودن برای کار» مشخص میشود.
مهارت چه چیزی به بازار کار اضافه میکند؟
مهارت یعنی فرد بتواند دانشی را که یاد گرفته، در عمل به کار بگیرد.
در بسیاری از مشاغل، این موضوع بسیار مهم است. مشتری به دنبال نتیجه کار است و کارفرما نیز به دنبال فردی است که بتواند مسئولیتی را بهدرستی انجام دهد.
برای مثال، در یک حرفه فنی، فقط دانستن اصول کافی نیست و فرد باید بتواند آنها را در شرایط واقعی اجرا کند. به همین دلیل، تمرین عملی و تجربه در کنار آموزش نظری اهمیت پیدا میکند.
هرچه فاصله میان آموزش و اجرای واقعی کمتر باشد، فرد برای ورود به بازار کار آمادهتر خواهد بود.
چرا بعضی افراد با وجود مدرک هنوز شغل مناسب پیدا نکردهاند؟
داشتن مدرک لزوماً به معنای وجود شغل مرتبط یا مناسب برای هر فرد نیست.
ممکن است رشته تحصیلی فرد با نیازهای بازار کار هماهنگ نباشد، فرصتهای شغلی محدود باشند یا فرد تجربه و مهارت عملی مورد نیاز را نداشته باشد.
از طرف دیگر، بعضی افراد بعد از چند سال کار متوجه میشوند که رشته دانشگاهیشان همان مسیری نیست که برای آینده خود میخواهند.
در چنین شرایطی، یادگیری یک مهارت جدید میتواند بهجای شروع دوباره از نقطه صفر، یک مسیر تازه برای ورود به بازار کار ایجاد کند.
مهارتآموزی فقط برای افراد بدون مدرک نیست
گاهی تصور میشود آموزش مهارت بیشتر برای کسانی است که دانشگاه نرفتهاند؛ در حالی که چنین برداشتی کامل نیست.
فردی که مدرک دانشگاهی دارد اما در رشته خود فرصت شغلی مناسبی پیدا نکرده، میتواند یک تخصص عملی جدید یاد بگیرد و از آن بهعنوان مسیر شغلی دوم استفاده کند.
برای یک فرد شاغل نیز یادگیری یک مهارت جدید میتواند زمینه ایجاد درآمد جانبی را فراهم کند.
بنابراین، مهارتآموزی لزوماً رقیب دانشگاه نیست؛ در بسیاری از موارد میتواند در کنار تحصیلات دانشگاهی قرار بگیرد.
در چه مشاغلی مهارت اهمیت بیشتری پیدا میکند؟
در برخی حوزهها، نتیجه کار به شکل مستقیم قابل مشاهده است و توانایی فرد نقش اصلی را در تصمیم مشتری یا کارفرما دارد.
خدمات زیبایی یکی از نمونههای روشن این موضوع است. در این حوزه، مشتری بیشتر از آنکه صرفاً به سابقه تحصیلی فرد توجه کند، کیفیت کار، میزان دقت، مهارت اجرایی و نتیجه نهایی را میبیند.
رنگ و لایت، کراتین و احیای مو، کوتاهی، ناخن، فیشال و مراقبت پوست، آرایش دائم و خدمات مژه و ابرو، همگی تخصصهایی هستند که یادگیری عملی در آنها اهمیت زیادی دارد.
آیا بدون دانشگاه هم میتوان وارد بازار کار شد؟
در بسیاری از مشاغل مهارتمحور، مسیر ورود الزاماً از دانشگاه عبور نمیکند.
این موضوع به معنای بیاهمیت بودن تحصیلات نیست؛ بلکه به این معناست که برای بعضی حرفهها، فرد میتواند از مسیر دیگری وارد بازار شود و تخصص خود را از طریق آموزش حرفهای و تمرین عملی توسعه دهد.
مزیت این مسیر آن است که فرد میتواند تمرکز خود را روی یک تخصص مشخص بگذارد و بهجای گذراندن چند سال در یک مسیر عمومی، برای رسیدن به توانایی اجرایی مورد نیاز شغل موردنظر خود برنامهریزی کند.
آیا داشتن مهارت بهتنهایی کافی است؟
مهارت نقطه شروع مهمی است، اما برای ساختن یک مسیر شغلی موفق معمولاً کافی نیست.
فرد باید بتواند با مشتری ارتباط مناسبی برقرار کند، زمان خود را مدیریت کند، قیمتگذاری درستی داشته باشد، نمونهکار جمعآوری کند و درباره معرفی خدمات خود نیز فکر کند.
در واقع، میتوان گفت بازار کار به ترکیبی از چند عامل نیاز دارد:
مهارت + تجربه + کیفیت کار + توانایی ارتباط با مشتری
وقتی این عوامل در کنار هم قرار بگیرند، احتمال تبدیل شدن یک تخصص به شغل پایدار بیشتر میشود.
مدرک یا مهارت؛ کدام را باید انتخاب کرد؟
واقعیت این است که نمیتوان برای همه افراد یک پاسخ واحد ارائه کرد.
در بعضی مشاغل، مدرک دانشگاهی شرط اصلی ورود است و بدون تحصیلات مرتبط امکان فعالیت حرفهای وجود ندارد. در برخی حوزههای دیگر، مهارت عملی و توانایی اجرای کار اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بنابراین سؤال بهتر این نیست که «مدرک بهتر است یا مهارت؟»
سؤال این است که:
برای شغلی که میخواهم داشته باشم، کدام ترکیب از تحصیلات، مهارت و تجربه لازم است؟
این نگاه باعث میشود فرد به جای انتخاب یک مسیر صرفاً بر اساس عرف یا توصیه دیگران، نیاز واقعی شغل موردنظر خود را بررسی کند.
قبل از انتخاب یک مهارت، آینده آن را بررسی کنید
یادگیری هر مهارتی زمان و هزینه میخواهد. بنابراین بهتر است قبل از شروع، فقط به جذاب بودن یک حرفه توجه نشود.
میزان تقاضا، امکان فعالیت مستقل، هزینه تجهیزات، مدت زمان یادگیری، امکان پیشرفت و قابلیت جذب مشتری، از جمله موضوعاتی هستند که میتوانند در انتخاب یک تخصص تأثیرگذار باشند.
برای مثال، کسی که به حوزه زیبایی علاقه دارد، بهتر است قبل از انتخاب لاین، بررسی کند که با چه نوع کاری ارتباط بیشتری دارد و کدام تخصص با شرایط مالی، زمانی و شخصیتی او سازگارتر است.
این بررسی اولیه میتواند از تغییر مسیرهای متعدد و صرف هزینه برای مهارتهای نامتناسب جلوگیری کند.
بازار کار به افراد چه چیزی را پاداش میدهد؟
در نهایت، بازار کار بیشتر از هر چیز به نتیجه اهمیت میدهد.
مشتری زمانی دوباره مراجعه میکند که از کیفیت کار رضایت داشته باشد. کارفرما زمانی فردی را حفظ میکند که بتواند وظیفه خود را درست انجام دهد. و فرد مستقل زمانی میتواند مشتری بیشتری جذب کند که اعتماد ایجاد کرده باشد.
مدرک میتواند بخشی از مسیر باشد، اما توانایی واقعی چیزی است که در عمل خودش را نشان میدهد.
جمعبندی
تحصیلات دانشگاهی همچنان برای بسیاری از حرفهها مهم و حتی ضروری است، اما برای ورود به تمام مشاغل نمیتوان یک نسخه واحد در نظر گرفت.
در بخش قابل توجهی از بازار، مهارت عملی، تجربه و توانایی ارائه یک خدمت باکیفیت نقش تعیینکنندهای دارند. به همین دلیل، افرادی که مدرک دانشگاهی ندارند میتوانند از مسیر مهارتآموزی وارد بعضی مشاغل شوند و افرادی که مدرک دانشگاهی دارند نیز میتوانند با یادگیری یک تخصص جدید، مسیر شغلی متفاوتی برای خود ایجاد کنند.
در نهایت، ارزش یک مسیر شغلی فقط به مدرکی که در پایان آن دریافت میشود وابسته نیست؛ مهم این است که فرد در پایان مسیر چه تواناییای برای ارائه به بازار کار دارد.
